Vroege Vogelswandeling

Mensen communiceren met elkaar door te praten, en dikwijls ook met lichaamstaal. Zangvogels communiceren ook door lichaamstaal maar vooral door hun zang.

Bij de zangvogels zingt uitsluitend het mannetje, alhoewel, er zijn zoals steeds in de natuur, wel een paar uitzonderingen, waar ook het vrouwtje zingt. Het roodborstje bijvoorbeeld, om er maar een te noemen. Zowel meneer als mevrouw roodborst hebben hun eigen territorium in de winter, en laten dat graag uit volle borst aan hun omgeving weten.

Het lijkt soms zeer vroeg, al onmiddellijk na het einde van de winter, met temperaturen die nog lang geen voorjaar laten vermoeden, wanneer onze eerste gevederde vrienden aan het zingen gaan en daaropvolgend beginnen te nestelen. Vogels in onze streken zijn immers zeer gevoelig voor het lengen van de dagen. Onderin hun kleine hersenpan zit een klier, de hypofyse, die dit lengen van de dagen registreert en hierop reageert door de voortplantingsklieren te stimuleren. Zo wordt het voortplantingsritueel bij vogels “automatisch” op gang gebracht.

In het voorjaar proberen de mannetjes met hun zang een vrouwtje te veroveren of hun broedgebied af te bakenen. Voor het mannetje is het belangrijk om vooral mooier te zingen dan de buurman. Zo vergroot hij de kans op een vrouwtje. Ook geeft de zang zijn conditie weer en kan hij een rivaal met zijn zang verdrijven uit zijn broedgebied.

Het verschil in zang tussen vogelsoorten wordt mede bepaald door het uiterlijk en de omgeving waar de vogels voorkomen. Een onopvallende vogel zingt over het algemeen luider dan een vogel met een opvallend verenkleed. Onopvallende vogels moeten zich juist kenbaar maken met hun zang, terwijl andere vogels meer kunnen imponeren met hun verenkleed. Vogels die in een dichte vegetatie leven en broeden, zingen doorgaans ook luider dan vogels in het open veld. De luide doordringende zang van de winterkoning is daar een mooi voorbeeld van. Dit onopvallend vogeltje moet er voor zorgen dat hij tussen de vele zanggeluiden van andere vogels door, gehoord wordt door zijn soortgenoten.

Vogels zingen van ’s ochtends vroeg tot ’s avonds laat. Vanaf een half uur voor tot een uur na zonsopkomst zingen ze echter het uitbundigst. Als eerste begint de merel te zingen, gevolgd door de zanglijster, roodborst, grote lijster, fitis en winterkoning. Brits onderzoek toonde aan dat het de soorten zijn met de grootste ogen, die het eerst beginnen te zingen…

Na de territoriumgrenzen veilig te hebben gesteld gaan de vogels voedsel zoeken. Het zoeken naar insecten en zaden kan het beste als het licht is. Het is daarom verstandig van vogels om in de vroege ochtend te gaan zingen en hun territorium vast te stellen, zodat ze bij voldoende licht meteen kunnen profiteren van het voedsel in hun leefgebied.

Het beste tijdstip om vogelgeluiden te luisteren is in het voorjaar in de vroege ochtend. Je wordt dan, met wat geluk en natuurlijk afhankelijk van het weer, getrakteerd op een prachtig vogelconcert.

Wil je zelf eens op de eerste rij staan bij het ontwaken van de natuur, ga dan zeker mee met onze “Vroege Vogelswandeling” in Kravaalbos, onder leiding van Jasper en Jan.